ارزیابی پایداری عملکرد هیبریدهای امیدبخش سورگوم علوفه‌ای (Sorghum bicolor (L.) Moench) به روش تجزیه امی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

2 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گرگان، ایران

3 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بروجرد، ایران

4 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ساری، ایران

5 بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی صفی‌آباد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، دزفول، ایران

10.22034/plant.2025.144872.1178

چکیده

این پژوهش با هدف ارزیابی برهمکنش ژنوتیپ × محیط و پایداری عملکرد هیبریدهای امیدبخش سورگوم علوفه‌ای طی دو سال زراعی (1403-1402) در پنج مکان (کرج، بروجرد، گرگان، دزفول و ساری) در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در این مطالعه، ۱۱ هیبرید امیدبخش سورگوم علوفه‌ای (KHFS1، KHFS2، KHFS3، KHFS4، KHFS5، KHFS6، KHFS7، KHFS8، KHFS9، KHFS10 و KHFS11) همراه با رقم شاهد (اسپیدفید) مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که بین هیبریدهای مورد بررسی تفاوت معنی‌داری (p≤0.01) از نظر تعداد برگ در بوته، تعداد پنجه در بوته و عملکرد علوفه تر و خشک وجود داشت. سهم اثر اصلی محیط در تغییرات کل عملکرد علوفه خشک 27/69 درصد بود، در حالی که اثرات ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ × محیط به‌ترتیب 93/2 و 81/27 درصد از تغییرات را به خود اختصاص دادند. تحلیل برهمکنش ژنوتیپ × محیط با مدل AMMI چهار مؤلفه اصلی معنی‌دار را شناسایی کرد که سهم آن‌ها به‌ترتیب 45/43، 12/27، 16/11 و 78/6 درصد از واریانس برهمکنش بود. بیشترین عملکرد علوفه تر و خشک در هیبریدهای KHFS3 و KHFS10 ثبت گردید، درحالی‌که بیشترین پایداری عملکرد به‌ترتیب در هیبریدهای KHFS11، KHFS10، KHFS6، KHFS4 و KHFS3 مشاهده شد. بر اساس بای‌پلات‌های AMMI و WAAS، هیبریدهای KHFS3 و KHFS10 به‌عنوان پایدارترین ژنوتیپ‌ها با عملکرد بالا و تعامل کم با محیط‌های متنوع شناسایی شدند. هیبریدهای KHFS3 و KHFS10 برای کشت در مناطق خشک و نیمه‌خشک با شرایط متغیر توصیه می‌شوند و می‌توانند در برنامه‌های اصلاحی سورگوم برای افزایش پایداری و بهره‌وری علوفه مورد بهره‌برداری قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation of yield stability in promising forage sorghum (Sorghum bicolor (L.) Moench) hybrids using AMMI analysis

نویسندگان [English]

  • Azim Khazaei 1
  • Farid Golzardi 1
  • mohammad taghi fyzbakhsh 2
  • mohammad shahverdi 3
  • hamid reza ghorbani 4
  • Ahmad ali Shoshi dezfuli 5
1 Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran
2 Crop and Horticultural Science Research Department, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gorgan, Iran
3 Crop and Horticultural Science Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Borujerd, Iran.
4 Crop and Horticultural Science Research Department, Mazandaran Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Sari, Iran
5 Crop and Horticultural Science Research Department, Safiabad Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Dezful, Iran.
چکیده [English]

This study aimed to evaluate genotype × environment interaction and yield stability of promising forage sorghum hybrids over two cropping years (2023-2024) across five locations (Karaj, Borujerd, Gorgan, Dezful and Sari) using a randomized complete block design with three replications. In this investigation, 11 promising forage sorghum hybrids (KHFS1, KHFS2, KHFS3, KHFS4, KHFS5, KHFS6, KHFS7, KHFS8, KHFS9, KHFS10, and KHFS11) along with the check cultivar (Speedfeed) were assessed. The results of combined analysis of variance revealed significant differences (p ≤ 0.01) among the hybrids for number of leaves per plant, number of tillers per plant, and fresh and dry forage yields. The main effect of environment accounted for 69.27% of the total variation in dry forage yield, whereas the effects of genotype and genotype × environment interaction contributed 2.93% and 27.81%, respectively. The analysis of genotype × environment interaction using the AMMI model identified four significant principal components, explaining 43.45%, 27.12%, 11.16%, and 6.78% of the interaction variance, respectively. The highest fresh and dry forage yields were recorded in hybrids KHFS3 and KHFS10, while the greatest yield stability was observed in hybrids KHFS11, KHFS10, KHFS6, KHFS4, and KHFS3, respectively. Based on AMMI and WAAS biplots, hybrids KHFS3 and KHFS10 were identified as the most stable, high-yielding genotypes with low interaction across diverse environments. Hybrids KHFS3 and KHFS10 are recommended for cultivation in arid and semi-arid regions with variable conditions and could be exploited in sorghum breeding programs

کلیدواژه‌ها [English]

  • AMMI stability value
  • Genotype × environment interaction
  • Tiller number
  • Dry forage yield
تولید و ژنتیک گیاهی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 20 مهر 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار