اثر فاصله نوارهای آبیاری قطره ای و عمق آب آبیاری بر بهره وری آب و عملکرد گندم در شهرستان سنندج

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

2 بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کردستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران.

3 گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران.

10.22034/plant.2026.146730.1218

چکیده

مقدمه: کمبود آب مهم‌ترین محدودیت کشاورزی در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند ایران است. گندم به‌عنوان محصولی استراتژیک در سنندج کشت می‌شود و نیازمند مدیریت کارآمد آب برای دستیابی به عملکرد مطلوب با حداقل مصرف آب است. روش‌های سنتی آبیاری در این منطقه راندمان پایینی دارند، در حالی که آبیاری قطره‌ای نواری پتانسیل بالایی برای افزایش بهره‌وری آب دارد. طراحی بهینه این سیستم، به‌ویژه تعیین فاصله نوارها و عمق آب آبیاری، نقش تعیین‌کننده‌ای در توجیه اقتصادی و عملکرد گندم دارد؛ اما اطلاعات محدودی در این زمینه برای سنندج وجود دارد. بنابراین، این پژوهش اثرات متقابل فواصل مختلف نوارهای آبیاری و عمق‌های متفاوت آب آبیاری را بر عملکرد زیستی، کاه و کلش، بهره‌وری آب و کارایی اقتصادی گندم در سنندج بررسی کرد.
مواد و روش‌ها: این آزمایش مزرعه‌ای در سال زراعی ۱۳۹7–۱۳۹6 در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گریزه، سنندج، ایران (با مختصات جغرافیایی °35′16 شمالی و °47′1 شرقی و ارتفاع 1405 متر از سطح دریا) انجام شد. این منطقه دارای اقلیم نیمه‌خشک با میانگین بارندگی سالانه 492 میلی‌متر است. آزمایش­های این تحقیق به‌صورت طرح کرت‌های خردشده و  در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل دو عامل اصلی فاصله نوارهای آبیاری 20 سانتی‌متر (D1)، 40 سانتی‌متر(D2) ، 60 سانتی‌متر (D3)  و 80 (D4) و عمق آب آبیاری (معادل 60 درصد (I1)، 80 درصد (I2)، 100 درصد (I3) و 120 درصد (I4) نیاز آبی گندم) بود. پیش از اجرای آزمایش، ویژگی‌های خاک و پارامترهای کیفیت آب اندازه‌گیری شد که نتایج، مناسب بودن شرایط برای استفاده از آبیاری قطره‌ای را تأیید کرد. در پایان فصل رشد، صفات زراعی از جمله عملکرد دانه و عملکرد کاه و کلش اندازه‌گیری شدند. همچنین، به‌منظور تعیین اقتصادی­ترین آرایش سیستم آبیاری، تحلیل اقتصادی مبتنی بر شاخص نسبت درآمد به هزینه انجام گرفت.
نتایج: نتایج نشان داد که هر دو عامل فاصله نوارهای آبیاری و عمق آب آبیاری تأثیر معنی‌داری بر عملکرد دانه و بهره‌وری آب گندم داشتند. بیشترین عملکرد کاه­ و کلش در تیمار دارای بیشترین مقدار آب مصرفی(120 درصد نیاز آبی گندم) و کمترین فاصله نوار آبیاری (20 سانتی‌متر) مشاهده شد. در‌مقابل، بیشترین عملکرد دانه مربوط به تیمار با عمق آبیاری معادل 100 درصد نیاز آبی گندم و فاصله نوارهای آبیاری برابر 60 سانتی‌متر بود. اگرچه تیمار عمق آب آبیاری I4 ( معادل با 120 درصد نیاز آبی گندم) موجب حداکثر شدن عملکرد زیست‌توده شد اما مشاهده گردید که آبیاری بیش از نیاز، رشد رویشی را بیش از رشد زایشی تحریک می‌کند و این امر لزوماً باعث افزایش عملکرد دانه نمی­گردد. افزایش فاصله بین نوارهای آبیاری از 20 به 80 سانتی‌متر، به‌دلیل کاهش حجم خاک خیس‌شده در دسترس ریشه‌ها، موجب کاهش معنی‌دار عملکرد شد. تحلیل آماری شاخص نسبت درآمد به هزینه نشان داد که بیشترین نسبت درآمد به هزینه در تیمار I2D2  ( عمق آب آبیاری معادل با 80 درصد نیازآبی و فاصله نوارهای آبیاری برابر 40 سانتی­متر) به‌دست آمد، اعمال تیمار مذکور منجر به صرفه­جویی 20 درصدی در مصرف آب آبیاری می­گردد.
نتیجه‌گیری: بر اساس تلفیق شاخص‌های عملکرد محصول و اقتصادی، برای تولید گندم تحت آبیاری قطره‌ای نواری در شهرستان سنندج، عمق آب آبیاری معادل ۸۰ درصد نیاز آبی و فاصله نوار ۴۰ سانتی‌متر پیشنهاد می‌شود. این ترکیب ضمن دستیابی به عملکرد مطلوب و حداکثر سود اقتصادی، ۲۰ درصد صرفه‌جویی در مصرف آب و افزایش قابل‌توجه بهره‌وری آب را به همراه دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The effect of drip irrigation tape spacing and irrigation water depth on wheat yield and water productivity in Sanandaj county

نویسندگان [English]

  • Parya Rahmati 1
  • Parviz Fathi 1
  • Mohammad Hossein Sedri 2
  • Farzad Hosseinpanahi 3
1 Department of Water Sciences and Engineering, Faculty of Agriculture, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
2 Department of Soil and Water Research, Kurdistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Sanandaj, Iran
3 Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
چکیده [English]

Introduction: Water scarcity is the most critical constraint for agricultural sustainability in arid and semi-arid regions like Iran. Wheat (Triticum aestivum L.), as a strategic crop is dominate cultivated crop in Sanandaj county and requires efficient water management strategies to maximize yield while minimizing water consumption. Traditional irrigation methods for this crop in Sanandaj county suffer from low efficiency. Drip- tape irrigation system (T-Tape), have shown high potential for improving water productivity. The design of such systems, specifically drip-tapes spacing and the irrigation water depth for crops such as wheat plays a pivotal role in economic feasibility and agronomic performance. Despite its importance, there is limited knowledge regarding the optimal combination of drip-tape spacing and irrigation depth for wheat cultivation in Sanadaj County. This study aims to evaluate the interactive effects of different irrigation water depths and drip - tape spacing on the biological and straw yield, water productivity and economic efficiency of wheat in Sanandaj county.
Materials and Methods: This field experiment was conducted during the 2017–2018 cropping season at the Agricultural Research Station of Griezeh, Sanandaj, Iran (with geographical coordinates of 35°16' N, 47°1' E, and elevation of 1405 m A.S.L.). The region is characterized by a semi-arid climate with an average annual precipitation of 492 mm. The experiment was laid out as a split-plot design based on Randomized Complete Blocks with three replications. The treatments included two main factors of drip- tape Spacing (equal to 20 (D1), 40 (D2), 60 (D3), and 80 (D4) cm) and Irrigation Water Depth (equal to 60 (I1), 80 (I2), 100 (I3), and 120 (I4) % of the wheat water requirement). Soil properties and water quality parameters were measured prior to the experiment, confirming suitability for drip irrigation. At the end of the growing season, agronomical traits including grain and straw yield were measured. Furthermore, an economic analysis was performed based on benefit to cost ratio index to identify the most economically feasible configuration of the irrigation system.
Results: The results indicated that both drip-tape spacing and irrigation water depth significantly affected the grain yield and water productivity of wheat crop. The highest straw yields were observed in the treatment with the highest water application (equal to 120 % wheat water requirement) and the closest drip-tape spacing (equal to 20 cm). Conversely, the highest grain yield was recorded in the treatment with irrigation water depth equal to 100 % of wheat water requirement and the drip-tape spacing of 60 cm. Although, the irrigation water treatment of I4 (equal to 120% wheat water requirement) maximized biomass, it observed that over-irrigation Stimulated vegetative growth more than reproductive growth, which is not necessarily favorable for increasing of wheat grain yield. Increasing the drip-tapes spacing from 20 cm to 80 cm significantly reduced yields due to the decrease in the wetted soil volume available for roots. Statistical analysis of the benefit to cost ratio indicated that the highest value achieved in treatment I2D2 (with irrigation water depth of 80 % the crop water requirement and drip-tape spacing of 40 cm). Application of this treatment resulted in a 20 % water saving in irrigation water use.
Conclusion: Based on the integration of crop yield and economic indicators, an irrigation water depth equal to 80% of the wheat water requirement and a drip-tape spacing of 40 cm are recommended for wheat production under drip-tape irrigation in Sanandaj County. This combination, while achieving a desirable crop yield and maximum economic net revenue, results in a 20% saving in irrigation water consumption and a considerable increase in water productivity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Micro Irrigation
  • Wheat yield
  • Water Deficit

مراجع

Akhavan, K. (2015). Application of drip-tape irrigation systems in wheat production. Ministry of Agriculture Jihad, Technical Publication, 83, 22. (In Persian). https://www.agrilib.ir/book_2635.html
Ali, A., Xia, C., Jia, C., & Faisal, M. (2020). Investment profitability and economic efficiency of the drip irrigation system: Evidence from Egypt. Irrigation and Drainage, 69(5), 1033-1050. ‏ https://doi.org/10.1002/ird.2511
Alizadeh, A. (2008). Water, soil, and Plant Relationships. 7th ed. Astan Quds Razavi Publications (Beh Nashr), 808 pp (In Persian).
Anonymous. (2015). Water Resources Profile of Kurdistan Province. Kurdistan Regional Water Company, Kurdistan, Iran. (In Persian).
Anonymous. (2018). Statistical yearbook of kurdistan Province. Publications of the Kurdistan Provincial Governorate, Kurdistan, Iran. (In Persian).
Bajpai, A., & Kaushal, A. (2020). Soil moisture distribution under trickle irrigation: A review. Water Supply, 20(3), 761-772.‏ https://doi.org/10.2166/ws.2020.005
Brar, S. K., Mahal, S. S., Brar, A. S., Vashist, K. K., Sharma, N., & Buttar, G. S. (2012). Transplanting time and seedling age affect water productivity, rice yield and quality in north-west India. Agricultural water management, 115, 217-222.‏ https://doi.org/10.1016/j.agwat.2012.09.001
Camp, C.R., Lamm, F.R., Evans, R.G., & Phene, C.J. (2000). November. Subsurface drip irrigation–Past, present and future. In Proc. Fourth Decennial Nat’l Irrigation Symp., Nov: 14-16. https://www.researchgate.net/publication/284686528_Subsurface_drip_irrigation_Past_present_and_future
Chen, R., Cheng, W., Cui, J., Liao, J., Fan, H., Zheng, Z., & Ma, F. (2015). Lateral spacing in drip-irrigated wheat: the effects on soil moisture, yield, and water use efficiency. Field Crops Research, 179, 52-62. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2015.03.021
Dar, E. A., Brar, A. S., & Singh, K. B. (2017). Water use and productivity of drip-irrigated wheat under variable climatic and soil moisture regimes in North-West, India. Agriculture, Ecosystems & Environment, 248, 9-19. https://doi.org/10.1016/j.agee.2017.07.019
Du, T., Kang, S., Zhang, J., Li, F., & Yan, B. (2008). Water use efficiency and fruit quality of table grape under alternate partial root-zone drip irrigation. Agricultural water management, 95(6), 659-668. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2008.01.017
Fukai, S., & Mitchell, J. 2022. Factors determining water use efficiency in aerobic rice. Crop and Environment, 1(1), 24-40. ‏ https://doi.org/10.1016/j.crope.2022.03.008
Ghalibaf, M. B., Pishgahifard, Z., Afzali, R., & Hosseini, S. M. 2016. Geopolitical Analysis on Strategic Products of Food in Iran, (Case Study: Wheat). Human Geography Research Quarterly, 48(1), 53-67 (In Persian). https://jhgr.ut.ac.ir/article_51495.html
Javidfar, F., & Ahmadi, M. R. 2000. Methods for Evaluating and Improving Drought Resistance in Species of the Genus Brassica. 1st ed. Agricultural Education, affiliated with the Office of Educational Technology Services, Ministry of Agriculture Jihad, Karaj, Iran, 140 pp (In Persian). https://press.areeo.ac.ir/?_action=search&retp=&restp=46
Kang, S., Zhang, L., Liang, Y., Hu, X., Cai, H., & Gu, B. (2002). Effects of limited irrigation on yield and water use efficiency of winter wheat in the Loess Plateau of China. Agricultural water management, 55(3), 203-216. https://doi.org/10.1016/s0378-3774(01)00180-9
Kar, G., Kumar, A. and Martha, M. (2007). Water use efficiency and crop coefficients of dry season oilseed crops. Agricultural water management, 87(1), 73-82. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2006.06.002
Kharrou, M.H., Er-Raki, S., Chehbouni, A., Duchemin, B., Simonneaux, V., LePage, M., Ouzine, L. and Jarlan, L. (2011). Water use efficiency and yield of winter wheat under different irrigation regimes in a semi-arid region. Agricultural Sciences in China, 2(03), 273-282. https://doi.org/10.4236/as.2011.23036
Kirda, C. (2002). Deficit irrigation scheduling based on plant growth stages showing water stress tolerance. Food and Agricultural Organization of the United Nations, Deficit Irrigation Practices, Water Reports, 22(102). ‏ https://www.fao.org/4/y3655e/y3655e02.htm
Lv, Z., Diao, M., Li, W., Cai, J., Zhou, Q., Wang, X., Dai, T., Cao, W., & Jiang, D. (2019). Impacts of lateral spacing on the spatial variations in water use and grain yield of spring wheat plants within different rows in the drip irrigation system. Agricultural Water Management, 212, 252-261. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2018.09.015
Mohammadi, H., Haghighatjou, P., & Sargazi, A. (2018). The role of deficit irrigation in compromising environmental – economical goals of cropping pattern in Fars province. Journal of Environmental Science and Technology, 19(4 (75), 163-177. (In Persian). https://sid.ir/paper/87466/en
Patel, R. J., & Rank, H. D. (2020). Water use efficiency of wheat under different irrigation regimes using high discharge drip irrigation system. Agricultural Engineering Today, 44(2), 19-31. https://doi.org/10.52151/aet2020442.1518 ‏
Payero, J. O., Tarkalson, D. D., Irmak, S., Davison, D., & Petersen, J. L. (2008). Effect of irrigation amounts applied with subsurface drip irrigation on corn evapotranspiration, yield, water use efficiency, and dry matter production in a semiarid climate. Agricultural water management, 95(8), 895-908. ‏https://doi.org/10.1016/j.agwat.2008.02.015
Rahimian, M. (2013). Effect of drip-tape spacing on wheat yield and water use efficiency under drip irrigation. National Conference on Passive Defense in the Agricultural Sector, Elm Gostaran Pishro Iranian Cooperative Company, Qeshm Island, Iran (In Persian). https://www.symposia.ir/NCPDA01
Rogers, D. H., Lamm, F. R., & Alam, M. (2003). Subsurface drip irrigation (SDI) components: Minimum requirements. K-State Research and Extension, MF-2576, 550-554. https://cotton.tamu.edu/wp-content/uploads/sites/27/legacy-files/Irrigation/SDIComponents.pdf
Saidi, M., Fathi, P., & Kouchakzadeh, M. (2019). Impact of irrigation water depth and lateral placement depth of subsurface drip irrigation system on yield and some morphological traits of winter wheat in Sanandaj. Plant Production and Genetics, 1(1), 33-44. (In Persian). https://jwr.uok.ac.ir/article_61014.html
Samoy-Pascual, K., Lampayan, R. M., Remocal, A. T., Orge, R. F., Tokida, T., & Mizoguchi, M. (2022). Optimizing the lateral dripline spacing of drip-irrigated aerobic rice to increase water productivity and profitability under the water-limited condition. Field Crops Research, 287, 108669. ‏ https://doi.org/10.1016/j.fcr.2022.108669
Torknejad, A., Aghaei Sarbarzeh, M., Jafari, H., Shirvani, A., Roeintan, R., Adel Nemati, A., & Shahbazi, K. (2006). Technical and economic evaluation of drip irrigation for wheat and comparison with surface irrigation. Pajouhesh va Sazandegi, 72(2), 36–45. (In Persian). https://www.sid.ir/fileserver/jf/5601385zm7205.pdf
Wan, W., Li, L., Jing, J., Diao, M., Lv, Z., Li, W., ... & Jiang, D. (2022). Narrowing row space improves productivity and profit of enlarged lateral space drip irrigated spring wheat system in Xinjiang, China. Field Crops Research, 280, 108474. ‏ https://doi.org/10.1016/j.fcr.2022.108474
Wang, J., Gong, S., Xu, D., Yu, Y., & Zhao, Y. (2013). Impact of drip and level-basin irrigation on growth and yield of winter wheat in the North China Plain. Irrigation science, 31(5), 1025-1037. https://doi.org/10.1007/s00271-012-0384-7
Yang, D., Li, S., Wu, M., Yang, H., Zhang, W., Chen, J., & Zhang, Y. (2023). Drip irrigation improves spring wheat water productivity by reducing leaf area while increasing yield. European Journal of Agronomy, 143, 126710. ‏ https://doi.org/10.1016/j.eja.2022.126710
Zhang, G., Shen, D., Ming, B., Xie, R., Hou, P., Xue, J., & Li, S. (2022). Optimizing Planting Density to Increase Maize Yield and Water Use Efficiency and Economic Return in the Arid Region of Northwest China. Agriculture, 12(9), 132. https://doi.org/10.3390/agriculture12091322

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار